Van 1 tot 3 december vond in Helsinki een conferentie plaats rond de vraag wat te doen tegen het imperialistisch denken en de ‘Russische Wereld’ ideologie. De conferentie werd georganiseerd door de CEC, Conference of European Churches. Het werd een boeiende driedaagse waarbij de deelnemers moeilijke vragen niet uit de weg gingen.

Vanuit de idee dat de ‘Russische Wereld’ een culturele, spirituele en geopolitieke ruimte is en bovendien een aparte beschaving, wordt de oorlog van Rusland tegen Oekraïne gerechtvaardigd. Geleidelijk aan vervaagde de grens tussen politieke ideologie en theologie en wordt die oorlog voorgesteld als een ‘heilige oorlog’ waarbij zelfs de belofte van preventieve vergeving van zonden voor oorlogsmisdaden niet geschuwd wordt. Dit is theologisch niet aanvaardbaar en een verdraaiing van de basiswaarden van het Evangelie.

De ‘Russische Wereld’ ideologie ontkent de nationale identiteit van Oekraïne, maar ook van de omliggende landen, evenals hun recht op zelfbeschikking. Op basis van een dualistisch wereldbeeld (het beruchte ‘wij-zij’-denken) wordt het Westen, met zijn nadruk op mensenrechten, democratie, liberalisme, gendergelijkheid en individuele autonomie, afgeschilderd als een kwaad dat door Rusland moet worden bestreden met het oog op het behoud van de traditionele waarden die Rusland zogenaamd verdedigt. Tegelijk predikt de ‘Russische Wereld’ ideologie haat en oorlog in plaats van vrede en de liefde van Christus.

Hoe kunnen Europese kerken reageren?

Het is de verantwoordelijkheid van de kerken om Christus centraal te stellen als Koning, maar geen koning die onderdrukt en met geweld regeert. Van Christus leren we dat heersen in de eerste plaats dienen betekent. Ten tweede ontmoet Christus ons als Profeet. Als zodanig staat Christus in de traditie van de profeten van het Oude Testament. De profeten roepen op tegen onrecht en verdedigen de waarheid tegen de macht.  Ten derde verwijst het priesterschap van Christus naar de gemeenschap van de kerken en de kracht van gebed. Op deze manier geeft de drievoudige bediening van Christus een duidelijk beeld van wat de kerken te doen staat: met liefde dienen, moedig spreken en trouw bidden.

Enkele concrete acties:

– Misbruik van geloof door de kerken in Rusland aan de kaak stellen, bijvoorbeeld wanneer zij een ‘heilige oorlog’ afkondigen.

– Kritisch nadenken over de ‘Russische Wereld’, bijvoorbeeld door de sacralisering van politieke macht te ontmaskeren of door te voorkomen dat het Koninkrijk van God verward wordt met een bepaalde politieke entiteit of vorm van heerschappij.

– Zonde als zonde benoemen, bijvoorbeeld wanneer oorlogsmisdaden begaan worden.

– Stemmen versterken, ook van Russische dissidenten, die zich verzetten tegen religieus nationalisme.

– In liefde blijven reageren in discussies over de Russische invasie van Oekraïne, bijvoorbeeld door een mensonterend woordengebruik te vermijden.

– Directe steun bieden aan slachtoffers en vluchtelingen.

– Plaatselijke kerken en gemeenteleden aanmoedigen om voorbede voor te doen voor slachtoffers van misdaden tegen de menselijkheid.

– Bidden voor diegenen die medeplichtig zijn aan de agressie van Rusland tegen Oekraïne opdat Gods genade de weg mag openen naar een rechtvaardige vrede en verzoening.

– Werken aan een dialoog over waarheid en verzoening tussen lokale kerken in Europa en kerken in Rusland waarbij alle vormen van religieus nationalisme worden verworpen.

 

Chris De Pauw

Namens de Synodale Raad

 

Beeld: Ian Henderson, Pixabay